Bakı. Trend:
Hər il iyunun 23-də Azərbaycanda Dövlət Qulluqçularının Peşə
Bayramı qeyd olunur. Bu tarix təkcə dövlət orqanlarında çalışan
minlərlə əməkdaşın peşə fəaliyyətinə verilən qiymət deyil, həm də
ölkədə səmərəli idarəetmə sisteminin qurulmasına, vətəndaşlara
keyfiyyətli xidmət göstərilməsinə və dövlətçilik ənənələrinin
möhkəmləndirilməsinə verilən önəmin ifadəsidir. Dövlət qulluqçuları
dövlət siyasətinin icrasında, qanunların tətbiqində, vətəndaş
müraciətlərinin həllində və idarəetmə mexanizmlərinin fasiləsiz
fəaliyyətində mühüm rol oynayırlar.
Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramının yaranma
tarixi
Azərbaycanda Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı Prezident İlham
Əliyevin 25 may 2006-cı il tarixli Sərəncamı
ilə təsis edilib. Tarixin məhz 23 iyun olaraq
müəyyənləşdirilməsi təsadüfi deyil. Birləşmiş Millətlər
Təşkilatının Baş Assambleyası həmin günü Dövlət Qulluğu Günü elan
edib və dövlət xidmətinin demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət
quruculuğundakı rolunu xüsusi vurğulayıb.
Müstəqillik illərində dövlət idarəetmə sisteminin
müasirləşdirilməsi Azərbaycanın inkişaf strategiyasının əsas
istiqamətlərindən biri olub. Bu prosesin hüquqi bazasının
formalaşdırılmasında 21 iyul 2000-ci ildə qəbul
edilmiş “Dövlət qulluğu haqqında” Qanun xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Həmin qanun dövlət qulluğunda vahid siyasətin formalaşdırılmasına,
dövlət qulluqçularının hüquq və vəzifələrinin
müəyyənləşdirilməsinə, kadr siyasətinin əsas prinsiplərinin təsbit
edilməsinə imkan yaradıb.
Sonrakı illərdə qanunvericilik bazası daha da genişləndirilib,
dövlət qulluqçularının etik davranış normaları müəyyən olunub,
dövlət idarəçiliyində şəffaflığın, peşəkarlığın və məsuliyyətin
artırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılıb. Nəticədə
Azərbaycanda beynəlxalq təcrübəyə uyğun müasir dövlət qulluğu
sistemi formalaşıb.
Dövlət qulluğu sisteminin inkişafı və institusional
islahatlar
Azərbaycanın dövlət idarəetmə modelində həyata keçirilən
islahatlar idarəetmənin çevikliyinin artırılmasına, elektron
hökumət mexanizmlərinin tətbiqinə və vətəndaş məmnunluğunun
yüksəldilməsinə xidmət edib. Dövlət qulluğu sahəsində aparılan
yeniliklər yalnız struktur dəyişiklikləri ilə məhdudlaşmayıb, həm
də insan resurslarının keyfiyyətcə yenilənməsini təmin edib.
Bu gün dövlət qulluqçuları dövlətlə vətəndaş arasında körpü
rolunu oynayırlar. Dövlət siyasətinin icrası, ictimai xidmətlərin
təşkili, sosial proqramların həyata keçirilməsi və strateji
qərarların yerinə yetirilməsi məhz onların fəaliyyəti vasitəsilə
reallaşır. Məhz buna görə dövlət qulluğu ölkənin dayanıqlı
inkişafının əsas institutlarından biri hesab olunur.
Dövlət qulluğunda əməyin ödənilməsi sistemi:
islahatların mahiyyəti və institusional təsiri
Məlum olduğu kimi, “Dövlət qulluğu haqqında” Qanuna fevralın
27-də institusional dəyişikliklər edilib. Dəyişikliklərdə nəzərdə
tutulan “dövlət qulluqçularının əməyinin ödənilməsi sistemi” dövlət
qulluğunda insan resurslarının idarə edilməsinin əsas
istiqamətlərindən birini təşkil edir. Dəyişikliklər bu sahədə
mövcud mexanizmlərin daha müasir, çevik və nəticəyönümlü prinsiplər
üzərində qurulmasına xidmət edir. Əsas məqsəd dövlət qulluğunda
əmək münasibətlərinin daha sistemli hüquqi baza ilə
tənzimlənməsidir.
Yeni yanaşma dövlət qulluqçularının əməyinin ödənilməsində vahid
prinsiplərin tətbiqini ön plana çıxarır və bu prosesdə vəzifə
məsuliyyəti, funksional yük və fəaliyyət nəticələri əsas meyar kimi
qəbul olunur. Bu, dövlət orqanlarında əmək münasibətlərinin daha
ədalətli və balanslı şəkildə formalaşdırılmasına şərait
yaradır.
Eyni zamanda, islahatlar əməkhaqqı sisteminin yalnız maddi
təminat funksiyası ilə məhdudlaşmamasını, həm də motivasiyaedici
mexanizm kimi çıxış etməsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma dövlət
qulluğunda peşəkarlığın artırılması və kadrların fəaliyyətə daha
yüksək məsuliyyətlə yanaşması üçün institusional stimul
yaradır.
Diferensial qiymətləndirmə prinsiplərinin gücləndirilməsi
nəticəsində dövlət qulluqçularının fəaliyyəti daha obyektiv
meyarlarla ölçülür və bu, idarəetmə keyfiyyətinə birbaşa təsir
göstərir. Beləliklə, dövlət qulluğunda nəticəyönümlü idarəetmə
modelinin formalaşması daha da sürətlənir.
Ümumilikdə, əməyin ödənilməsi sistemində aparılan dəyişikliklər
dövlət qulluğunun sosial dayanıqlığını artırmaqla yanaşı, bu
sahənin cəlbediciliyini yüksəldir və dövlət idarəetməsində peşəkar
kadr potensialının möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Dövlət qulluğunun statistik portreti: 2026-cı ilin
göstəriciləri
Rəsmi statistikaya əsasən, 2026-cı il
yanvarın 1-nə Azərbaycanda dövlət qulluqçularının sayı
27,3 min nəfər olub. Bu göstərici dövlət idarəetmə
sistemində geniş insan resursları potensialının formalaşdığını
göstərir.
Dövlət qulluğunda gender balansına nəzər saldıqda məlum olur ki,
qulluqçuların 31,4 faizi qadınlardan ibarətdir. Bu
isə qadınların dövlət idarəçiliyində iştirakının ildən-ilə
artdığını nümayiş etdirən mühüm göstəricilərdən biridir.
Vəzifə bölgüsü: idarəetmə piramidasının
strukturu
Rəsmi məlumatlara görə dövlət qulluqçularının:
- 7,6 faizi inzibati vəzifələrin ali –
3-cü təsnifatına; - 3,9 faizi 4-cü təsnifata;
- 12,4 faizi 5-ci təsnifata;
- 8,7 faizi 6-cı təsnifata;
- 44,2 faizi 7-ci təsnifata aid vəzifələrdə
çalışır; - 23,2 faizi isə yardımçı vəzifələr üzrə
fəaliyyət göstərir.
Bu bölgü göstərir ki, dövlət qulluğunun əsas hissəsini
bilavasitə icraedici vəzifələrdə çalışan əməkdaşlar təşkil edir.
İdarəetmə sistemində geniş təmsil olunan orta və aşağı inzibati
pillələr dövlət xidmətlərinin vətəndaşlara çatdırılmasında əsas
yükü daşıyır.
Təcrübə amili: dövlət qulluğunda peşəkarlığın
göstəricisi
Statistik göstəricilər dövlət qulluqçularının əhəmiyyətli
hissəsinin uzunmüddətli iş təcrübəsinə malik olduğunu göstərir.
Belə ki:
- 6,6 faizinin qulluq stajı 1 ilə
qədər; - 23,6 faizinin stajı 1–5
il; - 23,6 faizinin stajı 5–10
il; - 18,8 faizinin stajı 10–15
il; - 27,4 faizinin isə stajı 15 ildən
çoxdur.
Bu rəqəmlər dövlət qulluğunda institusional yaddaşın və peşəkar
kadr potensialının güclü olduğunu göstərir. Xüsusilə 15
ildən artıq təcrübəyə malik əməkdaşların yüksək payı
dövlət idarəçiliyində davamlılığın təmin olunmasına mühüm töhfə
verir.
Yaş strukturu: gənclərlə təcrübənin
vəhdəti
Dövlət qulluğunda yaş bölgüsü də diqqət çəkən
məqamlardandır.
Mövcud statistikaya görə:
- 3,0 faiz – 25 yaşadək;
- 11,6 faiz – 25–29 yaş;
- 18,0 faiz – 30–34 yaş;
- 16,7 faiz – 35–39 yaş;
- 13,3 faiz – 40–44 yaş;
- 10,5 faiz – 45–49 yaş;
- 8,1 faiz – 50–54 yaş;
- 7,5 faiz – 55–59 yaş;
- 9,2 faiz – 60–64 yaş;
- 2,1 faiz – 65 yaş və yuxarı
əməkdaşlardan ibarətdir.
Bu struktur dövlət qulluğunda həm gənc kadrların, həm də uzun
illər təcrübə toplamış mütəxəssislərin təmsil olunduğunu göstərir.
Xüsusilə 30–39 yaş aralığında olan əməkdaşların
yüksək payı sistemin dinamik inkişaf potensialına malik olduğunu
təsdiqləyir.
Əməkhaqqı göstəriciləri yüksəlməkdə davam
edir
Dövlət qulluqçularının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi son
illərdə aparılan siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olub.
Rəsmi statistikaya görə, 2025-ci ildə dövlət
qulluqçularının orta aylıq nominal əməkhaqqı əvvəlki illə
müqayisədə 4,5 faiz artaraq 2059
manat təşkil edib.
Bu göstərici dövlət sektorunda çalışan əməkdaşların sosial
rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən
tədbirlərin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda
rəqabətqabiliyyətli əməkhaqqı sistemi peşəkar kadrların dövlət
qulluğuna cəlb olunmasına və onların bu sahədə uzunmüddətli
fəaliyyət göstərməsinə stimul yaradır.
Müasir dövlətçilik modelinin ayrılmaz
hissəsi
Bu gün Azərbaycanda dövlət qulluğu sistemi yalnız inzibati
idarəetmə mexanizmi deyil, həm də ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf
strategiyasının mühüm elementidir. Dövlət qulluqçuları həyata
keçirilən islahatların, rəqəmsal transformasiyanın, sosial
proqramların və institusional yeniliklərin əsas icraçı
qüvvəsidir.
Rəsmi statistika göstərir ki, ölkədə dövlət qulluğu həm kadr
potensialı, həm struktur müxtəlifliyi, həm də peşəkarlıq səviyyəsi
baxımından inkişaf mərhələsini uğurla davam etdirir. Qanunvericilik
bazasının davamlı təkmilləşdirilməsi, insan resurslarının
gücləndirilməsi və dövlət xidmətlərinin modernləşdirilməsi
istiqamətində görülən işlər Azərbaycanın müasir və səmərəli dövlət
idarəetmə modelinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Dövlət qulluqçularının peşə bayramı yalnız bir peşə qrupunun
təqvim günü deyil. Bu tarix dövlətə xidmət prinsipinin,
məsuliyyətli idarəetmənin, peşəkarlığın və vətəndaşa xidmət
fəlsəfəsinin təntənəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
