Bakı. Trend:
Bu ilin avqustunda Türkiyənin Kilis şəhəri yaxınlığında yeni bir
boru kəməri vasitəsilə Azərbaycan təbii qazının Türkiyə üzərindən
Suriyaya nəqlinə rəsmi başlanıldı. Bu, Azərbaycan qazının Suriyaya
birbaşa ixracına start verilməsi baxımından tarixi hadisədir.
Qaz Azərbaycanın Şahdəniz kimi əsas qaz yataqlarından çıxır və
boru kəmərləri ilə Türkiyəyə çatdırılır. Türkiyə ərazisindəki
infrastrukturdan sonra qaz Kilis vasitəsilə Suriyaya daxil olur. Bu
yolla qaz əvvəlcə Hələb (Aleppo) və Homs kimi böyük şəhərlərdəki
elektrik stansiyalarına çatdırılır. Bu layihə birbaşa
Azərbaycan–Türkiyə–Suriya enerji əməkdaşlığı çərçivəsində, həm
iqtisadi, həm də regionda enerji inteqrasiyasını artırmaq məqsədilə
həyata keçirilir. Bu proses nəticəsində 1 200-1 300 meqavatlıq
elektrik istehsalı gücünə nail olunması nəzərdə tutulur.
Ötən həftə statistik rəqəmlər də açıqlanıb. Belə ki,
Azərbaycandan Suriya Ərəb Respublikasına 52,501 milyon ABŞ dolları
dəyərində 153,157 milyon kubmetr (qaz halında) təbii qaz ixrac
edilib. Layihənin ilk mərhələsində Suriyaya ildə 1,2 milyard
kubmetr təbii qazın ixracı planlaşdırılır. Rəsmi məlumatlara görə
layihənin davamı ilə bu həcmlər daha da artırıla bilər və 2 milyard
kubmetrə qədər çatdırılması hədəflənir. Nəzərə almaq lazımdır ki,
bu həcmlər Suriyaya birbaşa tranzit üsulu ilə daşınan qaz miqdarını
göstərir. Layihənin əsas hədəfi Suriyanın enerji sektorunun
bərpasına töhfə verməkdir.
Suriyada 2011-ci ildən davam edən müharibə enerji
infrastrukturuna ağır ziyan vurmuşdu; boru kəmərinin açılması bu
infrastrukturun yenidən qurulmasında önəmli rol oynayacaq. Bu,
Azərbaycanın qaz siyasətində strateji addım kimi dəyərləndirilir:
həm iqtisadi diversifikasiya, həm də regionda enerji liderliyinin
gücləndirilməsidir. Təchizatın genişləndirilməsi ilə daha çox qazın
gələcəkdə Suriyaya verilməsi mümkündür. Enerji bərpası ilə
Suriyanın iqtisadi dirçəlişinə dəstək təşkil edilə bilər.
Bu layihə zərbaycan qazının ixrac istiqamətlərini genişləndirir,
Suriyada enerji bərpası üçün vacib resurs yaradır, regionda
əməkdaşlığı və enerji təhlükəsizliyini gücləndirir, Bu ixrac hələ
başlanğıc mərhələsindədir və növbəti illərdə daha geniş həcmlər və
strateji əməkdaşlıq planlaşdırılır, eyni zamanda geosiyasi rolu və
sülh prosesinə töhfə verir.
Bu göstəricilər Azərbaycanın qaz ixrac coğrafiyasının
genişləndirilməsinin real nəticəsi kimi çıxış edir. Ənənəvi olaraq
Avropa və region ölkələrinə yönəlmiş ixrac siyasətinə Yaxın Şərq
istiqamətinin əlavə olunması Azərbaycanın enerji strategiyasında
yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Suriyaya ixrac həcmi ümumi
qaz ixracı fonunda nisbətən kiçik paya malik olsa da, strateji və
siyasi çəkisi iqtisadi göstəricilərdən qat-qat böyükdür. Bu, sırf
kommersiya deyil, eyni zamanda enerji diplomatiyası
layihəsidir.
Ümumilikdə, təqdim olunan göstəricilər sübut edir ki,
Azərbaycandan Suriyaya təbii qaz ixracı sırf statistik hadisə
deyil, daha geniş mənada enerji diplomatiyasının, regional təsir
gücünün, iqtisadi və siyasi balanslaşdırmanın mühüm
elementidir.
Qeyd edək ki, ümumilikdə, 2025-ci ilin yanvar–oktyabr aylarında
Azərbaycandan xaricə ümumilikdə 7,418 milyard ABŞ dolları dəyərində
20,649 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edilib. Bu, ötən ilin eyni
dövründəki göstərici ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 569,3 milyon
ABŞ dolları və ya 8,3% çox, həcm baxımından isə 690,003 milyon
kubmetr və ya 3,2% azdır.
Eyni zamanda bu ilin ilk 10 ayında Azərbaycana 39,151 milyon ABŞ
dolları dəyərində 252,158 milyon kubmetr təbii qaz idxal edilib. Bu
isə bir il əvvəlki göstərici ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 40,2
milyon ABŞ dolları və ya 2 dəfə, həcm baxımından isə 243,6 milyon
kubmetr və yaxud 49,1% azdır.
