Bakı. Trend:
Azərbaycanın milli-mədəni irsinin formalaşması və dünyaya təqdim
edilməsində dahi şəxsiyyətlərin yaradıcılığı xüsusi yer tutur. Bu
baxımdan böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin
irsi yalnız klassik ədəbiyyat tarixinin deyil, bütövlükdə
milli-mədəni yaddaşın mühüm sütunlarından biridir.
Nəsiminin əsrlər keçməsinə baxmayaraq, müasir Azərbaycan
mədəniyyətində yaşaması təsadüfi deyil. Onun irsi bir tərəfdən
Azərbaycan ədəbi dilinin inkişafının mühüm mərhələsini təcəssüm
etdirirsə, digər tərəfdən insan, azad fikir, mənəvi kamillik və
humanizm haqqında ideyaları ilə milli sərhədləri aşaraq ümumbəşəri
məzmun qazanıb.
Prezident İlham Əliyevin 2018-ci il noyabrın 15-də imzaladığı
Sərəncamda da Nəsimi Azərbaycan xalqının ümumbəşər mədəniyyətinə
bəxş etdiyi qüdrətli söz ustalarından biri kimi xarakterizə edilir.
Sənəddə şairin insanın əzəmətini, insani məhəbbəti və şəxsiyyət
azadlığını tərənnüm etdiyi, Azərbaycan dilində poeziyanın yeni
məzmun və ifadə imkanları ilə zənginləşməsində müstəsna xidmət
göstərdiyi vurğulanır.
Azərbaycan dilindən dünya mədəniyyətinə uzanan
yol
Nəsimi fenomeninin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun poeziya ilə
fəlsəfi düşüncəni vahid yaradıcılıq sistemində birləşdirə
bilməsidir. Onun əsərlərində insan sadəcə poetik qəhrəman deyil,
dünyanın və mənəvi düşüncənin mərkəzində dayanan varlıqdır.
Nəsiminin Azərbaycan dilində mürəkkəb fəlsəfi anlayışları yüksək
poetik səviyyədə ifadə etməsi milli ədəbi dilin inkişafında mühüm
hadisə idi. Prezident İlham Əliyevin Nəsiminin 650 illiyi ilə bağlı
Sərəncamında şairin üslubunun orta əsrlər Azərbaycan dilinin məna
imkanlarını bütün dolğunluğu və rəngarəngliyi ilə əks etdirdiyi
bildirilir.
Nəsimi irsinin beynəlxalq miqyasda təqdim olunmasının mühüm
mərhələsi ötən əsrin 70-ci illərinə təsadüf edir. Şairin 600 illik
yubileyi UNESCO-nun tədbirləri siyahısına daxil edilərək 1973-cü
ildə beynəlxalq səviyyədə qeyd olunub. Sonrakı dövrdə onun əsərləri
daha geniş tədqiq edilib, ədəbiyyat və incəsənətdə obrazı
yaradılıb, 1979-cu ildə isə Bakıda abidəsi ucaldılıb.
Beləliklə, Nəsimi tədricən yalnız klassik ədəbiyyatın öyrənilən
nümayəndəsi deyil, Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi əsas mədəni
simalardan birinə çevrilib.
Nəsimi adı Azərbaycanın ictimai-mədəni
məkanında
Nəsimi irsinin yaşadılmasının başqa bir istiqaməti onun adının
Azərbaycanın ictimai və mədəni məkanında əbədiləşdirilməsidir.
Bakının rayonlarından biri Nəsiminin adını daşıyır. Paytaxtda
onun adını daşıyan küçə və metro stansiyası var. Azərbaycan Milli
Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutuna da şairin adı verilib.
Bakının mərkəzində ucaldılan monumental abidə isə artıq
onilliklərdir paytaxtın mədəni simvollarından biridir.
Bu faktlar göstərir ki, şairin adı şəhər toponimikasından elmə,
ədəbiyyatdan monumental sənətə qədər müxtəlif istiqamətlərdə milli
yaddaşın bir hissəsinə çevrilib.
2017-ci ildə UNESCO-nun Parisdəki baş qərargahında Nəsiminin
vəfatının 600 illiyinin qeyd edilməsi, 2018-ci ildə isə
Azərbaycanda ilk Nəsimi – şeir, incəsənət və mənəviyyat
festivalının keçirilməsi bu irsin beynəlxalq və müasir mədəni
müstəvidə təqdimatını davam etdirib.
“Nəsimi ili” – milli irsə dövlət səviyyəsində
münasibət
Nəsimi irsinin təbliğində xüsusi mərhələ 2019-cu il oldu.
Prezident İlham Əliyevin 11 yanvar 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə
həmin il Azərbaycanda “Nəsimi ili” elan edildi. Bundan əvvəl
Prezident İlham Əliyev şairin 650 illik yubileyinin dövlət
səviyyəsində keçirilməsi barədə Sərəncam imzalamışdı.
“Nəsimi ili” çərçivəsində həyata keçirilən layihələr şairin
irsinin yalnız klassik ədəbiyyat çərçivəsində təqdim olunmadığını
göstərdi. Bakıda və Şamaxıda təşkil olunan festival tədbirlərində
Nəsiminin poeziyası və fəlsəfi ideyaları müxtəlif incəsənət növləri
vasitəsilə təqdim edildi.
Həmin il Nəsiminin 650 illiyi münasibətilə ölkə üzrə bir gündə
650 min ağac əkilməsi də diqqətçəkən təşəbbüslərdən oldu. Aksiya 83
şəhər və rayonu əhatə etdi, Şamaxıda isə 50 minədək ağac
əkildi.
Beləliklə, Nəsiminin adı ədəbi-mədəni irslə yanaşı, ekologiya və
ictimai məsuliyyət ideyaları ilə də əlaqələndirildi.
Şamaxıda Nəsimi irsinə yeni baxış
Bu tarixi-mədəni xəttin müasir davamını Şamaxıda yeni istifadəyə
verilmiş “Nəsimi Bağları” kompleksində görmək mümkündür. Prezident
İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyeva sentyabrın 17-də
kompleksdə yaradılmış şəraitlə tanış olublar.
120 hektarlıq ərazini əhatə edən kompleks ənənəvi memorial məkan
konsepsiyasından fərqlənir. Burada turizm, mədəniyyət, incəsənət,
ekologiya və rekreasiya elementləri vahid məkanda
birləşdirilib.
Kompleksdə Şamaxının qədim və müasir tarixini, mədəni irsini əks
etdirən muzey, turizm-informasiya mərkəzi, istirahət və iaşə
obyektləri, tematik məkanlar yaradılıb. Ərazidə 20 kottecdən,
qeydiyyat binasından və hovuzdan ibarət şəhərcik də salınıb.
Burada “Magic Village” adı verilən, hobbit evləri üslubunda inşa
olunan tematik evlər, “Honey Nest” kafesi, geniş uşaq oyun
meydançası və 9 metr hündürlüyündə baxış qülləsi yerləşir.
Azərbaycanda ilk və yeganə ixtisaslaşmış kapibara ferması –
“Capybara Land” də kompleksin tərkibində fəaliyyət göstərir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri kompleksdə Azərbaycan, eləcə də
xarici rəssam və heykəltaraşların yaratdığı 100-dən artıq əsər və
instalyasiyanın nümayiş etdirilməsidir.
Ərazidə şam ağacları, üzüm bağları, müxtəlif dekorativ bitkilər,
eləcə də sürətlə böyüyən ağac növlərindən olan pavlovniya daxil
olmaqla 150 mindən çox ağac və bitkinin əkilməsi isə kompleksin
geniş yaşıllıq və rekreasiya məkanı kimi formalaşdırıldığını
göstərir.
21 metrlik Nəsimi – tarixi şəxsiyyətin müasir sənətdə
təqdimatı
Kompleksin əsas mədəni elementlərindən biri İmadəddin Nəsimiyə
həsr edilmiş 21 metr hündürlüyündə monumental instalyasiyadır.
Abidə nəhəngliyi ilə diqqət çəkir və Şamaxının bir çox yerindən
görünür.
Burada mühüm məqam Nəsimi obrazının ənənəvi monumental
heykəltaraşlıqdan fərqli formada təqdim edilməsidir. Poliqonal
formalardan ibarət və əsasən metaldan hazırlanan instalyasiya eyni
zamanda interaktiv məkandır.
Ziyarətçilər pilləkənlərlə qalxaraq abidənin daxilindən – ürək
zonasından keçə, daha sonra xüsusi baxış nöqtəsindən Şamaxı
mənzərəsini seyr edə bilirlər. İnstalyasiyanın layihələndirilməsi
təxminən bir il, hazırlanması və yerində quraşdırılması isə dörd
ildən çox vaxt aparıb. Konstruksiyada seysmik sütunlar da daxil
olmaqla təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınıb.
Bu yanaşma milli irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından
yeni model kimi diqqət çəkir. Tarixi şəxsiyyət yalnız muzey
eksponatı və ya klassik abidə çərçivəsində qalmır, müasir insanın
görə, hiss edə və bilavasitə daxil ola bildiyi mədəni məkanın
mərkəzinə gətirilir.
Kompleksdə Nəsimiyə həsr edilmiş triptix də bu konsepsiyanı
tamamlayır. Kompozisiyada Nəsimi, onun müəllimi Nəimi və
tələbələri, həmçinin Şirvanşahlar dövrünün memarlığına, kitaba və
elmə aid elementlər əksini tapıb.
Nəsimi irsi – keçmişdən gələcəyə uzanan milli
yaddaş
Nəsiminin irsinin əsrlər sonra aktuallığını qoruması onun
yaratdığı poetik-fəlsəfi sistemin universallığı ilə bağlıdır. İnsan
ləyaqəti, mənəvi kamillik, məhəbbət və azad düşüncə kimi anlayışlar
konkret tarixi dövrlə məhdudlaşmır.
Bu gün Azərbaycanda Nəsiminin adını daşıyan rayon, küçə, metro
stansiyası və elmi institutun olması, Bakıda monumental abidəsinin
ucalması, yaradıcılığına həsr edilmiş beynəlxalq tədbirlərin
keçirilməsi və Şamaxıda onun adını daşıyan yeni mədəni-turizm
məkanının yaradılması vahid bir xəttin ayrı-ayrı
elementləridir.
Bu xətt Nəsimi irsinin sadəcə qorunmasını deyil, onun müasir
dövrün imkanları ilə yenidən təqdim edilməsini nəzərdə tutur.
Şamaxıdan başlayan Nəsimi sözü əsrlər ərzində Azərbaycanın
sərhədlərini aşaraq daha geniş mədəni coğrafiyaya yayılıb. İndi
həmin irsin öz tarixi-mədəni məkanında yeni sənət formaları, müasir
memarlıq, turizm və ekoloji yanaşma ilə yaşadılması milli irsin
gələcəyə ötürülməsinin müasir modelini formalaşdırır.
