Bakı. Trend:
Vulkanlar çox vaxt püskürmələrinin gücünə görə qiymətləndirilsə
də, vulkanoloqlar təhlükə dərəcəsini başqa meyarlarla
müəyyənləşdirirlər. Vulkanın partlayış potensialı əhalinin sıx
məskunlaşdığı ərazilərlə, mühüm infrastruktur obyektləri ilə və ya
dağıdıcı püskürmələrin zəngin tarixi ilə üst-üstə düşdükdə,
həqiqətən təhlükəli hesab olunur.
Planetin ən təhlükəli vulkanlarından bəziləri onilliklərdir
fəaliyyət göstərməsə də, digərləri mütəmadi olaraq püskürür və
mütəxəssislərin daimi nəzarəti altındadır. Aşağıda İtaliyanın
əhalinin sıx yaşadığı vulkanik bölgələrindən tutmuş İndoneziyanın
tez-tez fəallaşan vulkanlarına və Afrikanın sürətlə axan lavaları
ilə tanınan nəhəng vulkanlarınadək, ekspertlərin Yer üzündə ən
ciddi təbii təhlükələrdən hesab etdiyi yeddi vulkan sadalanır.
1. Vezuvi
Vezuvi milyonlarla insanın yaşadığı Neapol şəhərinə yaxın
yerləşdiyi üçün bu gün də dünyanın ən təhlükəli vulkanlarından biri
sayılır. O, eramızın 79-cu ilində Pompey və Herkulanum şəhərlərini
məhv etmiş püskürməsi ilə tarixə düşüb. Ancaq hazırda əsas təhlükə
onun keçmişi ilə deyil, gələcəkdə baş verə biləcək piroklastik
axınların və kül yağışının təsir dairəsində qala biləcək insanların
sayının çoxluğu ilə bağlıdır. Mütəxəssislər Vezuvini daim planetin
ən təhlükəli vulkanları sırasına daxil edirlər.
2. Merapi
Yer üzünün ən fəal vulkanlarından biri olan Merapi mütəmadi
püskürür və yamacları boyunca böyük sürətlə hərəkət edən ölümcül
piroklastik axınlar yaradır. Vulkanın ətrafında, o cümlədən
Cokyakarta şəhərinin yaxınlığında milyonlarla insan yaşayır. Tarix
boyu baş verən çoxsaylı dağıdıcı püskürmələr Merapini Cənub-Şərqi
Asiyada ən ciddi nəzarət altında saxlanılan vulkanlardan birinə
çevirib.
3. Nyiraqonqo
Nyiraqonqo bu siyahıdakı digər vulkanlar qədər məşhur olmasa da,
təhlükəliliyinə görə onlardan geri qalmır. Bu, qeyri-adi dərəcədə
duru lavası ilə tanınır. Bu lava adi lava axınlarından çox sürətlə
hərəkət edir. Vulkan təxminən iki milyon nəfərin yaşadığı Qoma
şəhərinin üzərində ucalır. Əvvəlki püskürmələr zamanı lava axınları
şəhərin məhəllələrindən keçib və sakinlərin kütləvi şəkildə təxliyə
olunmasına səbəb olub.
4. Fleqrey çölləri
Çox vaxt diqqət mərkəzində Vezuvi olsa da, Fleqrey çölləri
uzunmüddətli daha böyük təhlükə yarada bilər. Bu nəhəng vulkanik
kaldera Neapol aqlomerasiyasının bir hissəsinin altında yerləşir və
son illərdə fəallığının artdığını göstərən əlamətlər nümayiş
etdirir. Alimlər onu Yer üzünün ən təhlükəli vulkanik
sistemlərindən biri hesab edirlər. Yaxınlığında milyonlarla insan
yaşayır, mümkün püskürmənin gücü isə adi vulkanların gücünü xeyli
üstələyə bilər.
5. Taal vulkanı
Ölçüləri böyük olmasa da, Taal püskürmələrinin dağıdıcı tarixi
və sıx məskunlaşmış ərazilərin yaxınlığında yerləşməsi səbəbindən
dünyanın ən təhlükəli vulkanlarından biridir. Vulkan su ilə dolu
kalderanın içində yerləşir və bu xüsusiyyət püskürmələrin gücünü
daha da artıra bilər. Güclü kül tullantıları dəfələrlə bütün
bölgədə həyatı pozub və təhlükə zonasından uzaqda yerləşən
ərazilərə də təsir göstərib.
6. Reynir
Reynir üçün əsas təhlükə lava axınları deyil. Ən böyük risk
püskürmə zamanı vulkanın geniş buzlaqlarının əriməsi nəticəsində
yaranan nəhəng palçıq-daş axınları – laharlardır. ABŞ Geoloji
Xidməti Reyniri ölkənin ən təhlükəli vulkanlarından biri hesab
edir. Belə axınlar Sietl–Takoma bölgəsinin sıx məskunlaşmış
vadilərindən keçərək yüz minlərlə sakinə təsir göstərə bilər.
7. Sakuradzima
Sakuradzima planetin ən fəal vulkanlarından biridir və mütəmadi
olaraq kül və digər püskürmə məhsulları xaricə atır. Kaqoşima
şəhərinin yaxınlığında yerləşən bu vulkan fasiləsiz nəzarət
altındadır. O göstərir ki, yaxınlıqda çoxlu insan yaşadıqda hətta
nisbətən kiçik püskürmələr də ciddi təhlükə yarada bilər. Daimi
fəallığı və yüksək partlayış potensialı Sakuradzimanı dünyanın ən
təhlükəli vulkanları sırasında saxlayır.
Vulkanı həqiqətən təhlükəli edən nədir?
Vulkanın təhlükəsi yalnız onun püskürməsinin gücü ilə müəyyən
olunmur. Əsas amillərdən biri də təsir zonasına nə qədər insanın və
hansı obyektlərin düşməsidir. Yaxınlıqda iri şəhərlər, nəqliyyat
qovşaqları və mühüm infrastruktur obyektləri yerləşirsə, hətta
nisbətən zəif püskürmə də ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Məhz
buna görə dünyanın ən təhlükəli vulkanlarının bir çoxu gecə-gündüz
nəzarətdə saxlanılır, onların ətrafında isə əhalinin vaxtında
xəbərdar edilməsi və təxliyəsi üçün mürəkkəb sistemlər fəaliyyət
göstərir.
