Bakı. Trend:
Alimlərin fikrincə, Conatan adlı nəhəng tısbağa 200 yaşa qədər
yaşamağın sirrini açmağa kömək edə bilər. Tədqiqatçılar təxminən
194 yaşında olan və dünyanın ən yaşlı canlı quru heyvanı hesab
edilən Conatanın genetik xüsusiyyətlərini araşdırırlar.
Onlar bildirirlər ki, əldə olunan nəticələr Conatanın
uzunömürlülüyünün yalnız əlverişli genlərlə bağlı olmadığını, demək
olar ki, iki əsr ərzində onun orqanizmində genetik aşınma və
zədələnmənin daha az baş verməsinin də mühüm rol oynadığını
göstərir.
Tədqiqat zamanı Conatanın qocalmanın adi təsirlərini zəiflədən
287 unikal gen variantı müəyyən edilib. Conatan kraliça
Viktoriyanın taxta çıxmasından beş il əvvəl doğulub.
Tədqiqatçıların izahına görə, bu gen variantları orqanizmdə DNT
zədələnmələrinin bərpası, iltihabın azaldılması, insulinin
tənzimlənməsi və xərçəngin qarşısının alınması da daxil olmaqla bir
sıra “əsas” proseslərə nəzarət edir.
Aldabra nəhəng tısbağası olan Conatanın 1832-ci ildə yumurtadan
çıxdığı güman edilir. Bu isə onun Çarlz Darvin, Çarlz Dikkens və
kraliça Viktoriya ilə eyni dövrün müasiri olması deməkdir. O,
həyatının böyük hissəsini Cənubi Atlantik okeanında yerləşən
Britaniyanın dənizaşırı ərazisi olan Müqəddəs Yelena adasında,
qubernatorun iqamətgahı olan Plantation House-un ərazisində
keçirib.
O, 144 il əvvəl artıq yetkin vəziyyətdə Seyşel adalarından
qubernatora hədiyyə olaraq Müqəddəs Yelenaya gətirilib. Qalapaqos
və Seyşel adalarının nəhəng tısbağaları vaxtilə dünyanın bir çox
adalarının ekosistemlərində üstünlük təşkil edən heyvanların bu
günə qədər sağ qalmış son nümayəndələridir.
Tədqiqatçılar həmçinin Conatanın epigenomunu — genlərinin “işə
salınması/söndürülməsi” mexanizmlərini — eyni növə aid daha gənc
nəhəng tısbağaların epigenomları ilə müqayisə ediblər.
Məlum olub ki, Conatanın DNT-nin bərpası və maddələr
mübadiləsinə cavabdeh genlərini idarə edən mexanizmlər onun daha
gənc qohumlarındakı mexanizmlərlə heyrətamiz dərəcədə
“oxşardır”.
Adətən epigenom zaman keçdikcə dəyişir və bu dəyişikliklər
qocalma prosesinə töhfə verir. Yaşlı orqanizmlərdə müxtəlif
funksiyaların pozulmağa başlamasının əsas səbəblərindən biri də
budur.
Science Advances jurnalında dərc olunan bu tədqiqat nəhəng
tısbağanın epigenomunun ilk dəfə araşdırılması ilə
əlamətdardır.
Tədqiqata uzunömürlülüyün araşdırılması ilə məşğul olan
qeyri-kommersiya təşkilatı Kallelin alimləri rəhbərlik edib. Onlar
bildirirlər ki, bir neçə əsr davam edən həyatın genetik kodunun
açılması həddindən artıq uzunömürlülük haqqında “misilsiz”
məlumatlar əldə etməyə imkan verir.
Tədqiqatda iştirak edən Kembric Universitetinin alimi doktor
Castin Gerlax deyib:
“Biz müəyyən etdik ki, enerji istehsalı və DNT-nin bərpasında
iştirak edən gen tənzimləyiciləri Conatanda təxminən iki əsr
ərzində inanılmaz dərəcədə sabit qalıb.
“Qocalma haqqında bizə Qalapaqos və Seyşel adalarının nəhəng
tısbağalarından daha çox məlumat verə biləcək canlıların sayı çox
azdır.”
Doktor Gerlax bir neçə onillik ərzində nəhəng tısbağaların
ekologiyasını və mühafizəsini araşdırıb. Lakin yeni məqalə onun bu
heyvanların qeyri-adi uzunömürlülüyünü ilk dəfə təhlil
etməsidir.
O əlavə edib:
“Həqiqətən də yaşlı nəhəng tısbağa ilə işləmək böyük imtiyazdır:
tısbağanı tədqiqat obyektinizdən daha çox, sanki əməkdaşınız kimi
hiss edirsiniz.”
Tədqiqatın baş müəllifi, Kallel təşkilatının təsisçisi doktor
Stiven Klark bildirib:
“Təbiət artıq qocalma tapmacasını heyrətamiz üsullarla həll edib
və Conatanın genomu hüceyrələrin davamlılığı üçün bir növ yol
xəritəsi təqdim edir.”
O əlavə edib:
“Məqsədimiz bu təkamül nəticəsində əldə edilmiş bilikləri
götürərək onları adi insanlar üçün praktiki və əlçatan müalicə
üsullarına çevirməkdir.
“Qocalma qarşılaşdığımız demək olar ki, bütün xroniki
xəstəliklər üçün ən böyük risk faktorudur və xeyriyyəçi
tərəfdaşların səxavətli dəstəyi sayəsində uzunömürlülük təbabətinə
çıxışı hamı üçün əlçatan edə bilərik.”
