Bakı. Trend:
Adətən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi müzakirə
olunanda, Çindən Avropaya uzanan marşrutun əsas iştirakçıları kimi
Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə önə çəkilir. Lakin
burada Ermənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan, Moldova və
Ukrayna kimi ölkələr də mühüm rol oynayır.
Trend xəbər verir
ki, bu barədə Avropa İttifaqı (Aİ) tərəfindən maliyyələşdirilən
meta-tədqiqatda (EU-funded meta-study) qeyd olunur.
Qeyd olunur ki, Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi dayanıqlığı artıran
şaxələrinin inkişafı hesabına, Cənubi Qafqaz üzərindən (Ermənistan,
Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələrin bərpası ilə) əməliyyatlar
baxımından fayda əldə edə bilər. Bu isə Cənubi Qafqaz regionunda
son geosiyasi dəyişikliklər nəticəsində mümkün olub:
“Bu, ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsinə kömək edəcək və
potensial olaraq yüklənmiş hissələrin yükünü azaldacaq. Bundan
əlavə, Ermənistanın Aİ ilə əlaqəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə
yaxşılaşdıra bilər”.
Məlumata əsasən, əsas dəhliz üzərində birbaşa yerləşməyən
Mərkəzi Asiya ölkələrindən — Özbəkistan, Qırğızıstan və
Tacikistandan — köməkçi xətlərin və multimodal bağlantıların
inkişafı dəhlizin mühüm regional xammal resurslarını (CRM) və digər
ixrac mallarını Avropa bazarlarına və region daxilində yönləndirmə
imkanlarını artıracaq:
“Bu əlaqələr daxili istehsalçıların Transxəzər tədarük
zəncirlərinə inteqrasiyasına, Aİ-nin tədarük imkanlarının
genişlənməsinə və inklüziv regional inkişafa kömək olacaq”.
“Ukrayna və Moldova regionun əlaqəliliyi baxımından ayrıca,
lakin tamamlayıcı bir ölçü təşkil edir. Onların strateji yönümü ilk
növbədə Aİ ilə inteqrasiya ilə müəyyən olunur, lakin onlar həmçinin
Qara dəniz və Dunay limanları vasitəsilə qərb interfeysi üzərindən
Orta Dəhlizə qoşularaq Aİ-nin TEN-T şəbəkəsi ilə əlaqə qururlar”, –
deyə araşdırmada vurğulanır.
Qeyd edək ki, Orta Dəhliz regionun bir sıra ölkələrindən keçən,
Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat və ticarət marşrutudur.
Bu, ənənəvi Şimal və Cənub dəhlizlərinə alternativdir.
Marşrut Çindən başlayır və Qazaxıstan, Özbəkistan və
Türkmənistan kimi Mərkəzi Asiya ölkələrindən keçərək, Xəzər dənizi,
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək Avropaya çatır. Orta
Dəhliz Asiyanın şərq bölgələrini, o cümlədən, Çini Avropa ilə
birləşdirən, daha uzun dəniz yollarından yan keçməklə quru yolu
təklif edir.
