Bakı. Trend:
Qlobal iqtisadiyyatın yeni mərhələsində suveren investisiya
fondlarının rolu təkcə maliyyə gəlirliliyinin təmin edilməsi ilə
məhdudlaşmır. Bu fondlar artıq ölkələrin uzunmüddətli geoiqtisadi
mövqelərinin möhkəmləndirilməsində, texnoloji transformasiyanın
sürətləndirilməsində və regional inteqrasiya proseslərində aktiv
alətə çevrilir.
Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF)
Davosda dünyanın ən böyük aktiv idarəetmə platforması olan
“BlackRock” və onun infrastruktur investisiyaları üzrə
ixtisaslaşmış törəmə qurumu “Global Infrastructure Partners” (GIP)
ilə uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq niyyətini rəsmiləşdirməsi
ölkənin investisiya və inkişaf strategiyasında yeni mərhələnin
başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
İnstitusional tərəfdaşlıqdan strateji
sinerjiyə
ARDNF-nin bu təşəbbüsü ilk növbədə Azərbaycanın qlobal maliyyə
və infrastruktur ekosistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyinin
möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Davos İqtisadi Forumu
çərçivəsində rəsmiləşdirilən əməkdaşlıq niyyəti yalnız portfel
diversifikasiyası məqsədi daşımır, eyni zamanda ölkəyə beynəlxalq
səviyyədə sınaqdan çıxmış idarəetmə modelləri, risklərin
bölüşdürülməsi mexanizmləri və əməliyyat standartlarının transferi
üçün institusional platforma yaradır.
İmzalanmış niyyət sənədinə əsasən, yaxın 3–4 il ərzində ümumi
həcmi 1,5 milyard ABŞ dollarınadək olan infrastruktur yönümlü
investisiya və birgə layihə imkanlarının araşdırılması
planlaşdırılır. Bu, ARDNF tarixində infrastruktur seqmentində ən
sistemli və məqsədyönlü tərəfdaşlıq formatlarından biri hesab oluna
bilər.
Rəqəmsal infrastruktur və süni intellekt: yeni
prioritetlər
Əməkdaşlıq çərçivəsində xüsusi diqqət ayrılan sahələrdən biri
regional miqyasda fəaliyyət göstərə biləcək məlumat mərkəzləri və
süni intellekt tələbatına uyğun rəqəmsal infrastrukturun
formalaşdırılmasıdır. Qlobal trendlər göstərir ki, süni intellekt
texnologiyalarının sürətli inkişafı məlumat emalı gücünə və yüksək
etibarlı “data-center” şəbəkələrinə tələbatı kəskin artırır.
“International Energy Agency”nin (IEA) hesabatına görə, 2030-cu ilə
qədər məlumat mərkəzlərinin qlobal enerji istehlakında payının 2
dəfədən çox artacağı proqnozlaşdırılır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, enerji resursları və regional
nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizləri bu ölkəni Cənubi Qafqaz və Xəzər
hövzəsində rəqəmsal qovşağa çevirmək üçün real imkanlar yaradır.
ARDNF-nin “GIP” vasitəsilə bu sahədə qlobal təcrübəyə çıxış əldə
etməsi ölkədə formalaşacaq infrastrukturun yalnız daxili bazara
deyil, Orta Asiya, Yaxın Şərq və Şərqi Avropa regionlarına xidmət
göstərməsinə imkan verə bilər. Bu isə Azərbaycanın qeyri-neft
sektorunda ixrac potensialının struktur baxımından genişlənməsi
deməkdir.
Hava limanı infrastrukturu: əməliyyat səmərəliliyi
və beynəlxalq standartlar
Strateji əməkdaşlıq paketində yer alan digər mühüm istiqamət
beynəlxalq hava limanı infrastrukturu üzrə təcrübə mübadiləsidir.
“GIP” portfelində London Qatvik və Edinburq kimi iri hava
limanlarının yer alması şirkətin bu sahədə təkcə maliyyə investoru
deyil, həm də əməliyyat və idarəetmə üzrə dərin ekspertiza
daşıyıcısı olduğunu göstərir.
Azərbaycan son illərdə hava nəqliyyatı və logistika sahəsində
mühüm investisiyalar həyata keçirib. Dövlət Statistika Komitəsinin
məlumatına əsasən, 2015–2024-cü illər ərzində ölkənin hava
limanları vasitəsilə daşınan sərnişinlərin sayı təxminən iki dəfə
artıb. Bu artım fonunda beynəlxalq səviyyədə sınaqdan keçmiş
idarəetmə modellərinin tətbiqi xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi,
tranzit potensialının artırılması və regional aviasiya mərkəzi
statusunun möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət
daşıyır.
İşçi qrupları və texniki dialoq: institusional
dərinləşmə
Sənəd çərçivəsində sahəvi işçi qruplarının yaradılması,
qarşılıqlı səfərlərin təşkili, texniki sessiyaların və ekspert
müzakirələrinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu mexanizm
əməkdaşlığın formal çərçivədən çıxaraq real layihə mərhələsinə
keçməsini təmin edən əsas alətlərdən biridir. Beynəlxalq təcrübə
göstərir ki, məhz bu tip institusional dialoq platformaları
investisiya risklərinin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsinə və
qərar qəbuletmə proseslərinin sürətləndirilməsinə imkan
yaradır.
ARDNF üçün bu format eyni zamanda yerli kadr potensialının
beynəlxalq bilik və təcrübə ilə zənginləşdirilməsi baxımından da
əhəmiyyətlidir. Suveren fondların fəaliyyəti üzrə Beynəlxalq
Forumun (IFSWF) tövsiyələrinə əsasən, insan kapitalına yönəlmiş bu
cür əməkdaşlıqlar uzunmüddətli institusional dayanıqlığın əsas
şərtlərindən biri hesab olunur.
“BlackRock” və “GIP”: qlobal miqyas və kapital
gücü
“BlackRock” bu gün aktivlərin idarə edilməsi sahəsində qlobal
lider kimi çıxış edir. Şirkətin 2025-ci ilin sonuna idarə etdiyi
aktivlərin həcminin 14 trilyon ABŞ dollarına çatması onun dünya
maliyyə bazarlarında sistemyaradıcı aktor statusunu təsdiqləyir. 38
ölkədə fəaliyyət göstərən 128 ofis və 21 mindən artıq əməkdaşdan
ibarət əməliyyat şəbəkəsi iri həcmli institusional layihələrin
vahid standartlar əsasında icrasına imkan verir.
“GIP”-in 2024-cü ilin oktyabrında “BlackRock” tərəfindən satın
alınması isə infrastruktur investisiyaları sahəsində daha güclü və
inteqrasiya olunmuş platformanın formalaşmasına gətirib çıxarıb.
Xüsusilə rəqəmsal infrastruktur, enerji şəbəkələri və nəqliyyat
aktivləri üzrə “GIP”in əməliyyat mərhələsinə fokuslanan yanaşması
uzunmüddətli dayanıqlı gəlirlilik baxımından mühüm üstünlük
yaradır.
Regional mərkəzə doğru institusional
addım
ARDNF-nin “BlackRock” və “GIP” ilə qurduğu strateji əməkdaşlıq
Azərbaycanın təkcə investor kimi deyil, həm də regional rəqəmsal və
infrastruktur mərkəzi kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət
edir. Bu tərəfdaşlıq beynəlxalq əməliyyat standartlarının tətbiqi,
qabaqcıl idarəetmə modellərinin transferi və uzunmüddətli
institusional dayanıqlığın təmin edilməsi baxımından ölkə üçün yeni
imkanlar açır.
Nəticə etibarilə, sözügedən əməkdaşlıq Azərbaycanın qlobal
kapital axınlarında passiv iştirakçıdan aktiv platforma qurucusuna
çevrilməsi istiqamətində atılmış mühüm strateji addım kimi
qiymətləndirilə bilər. Bu isə ölkənin post-neft dövründə iqtisadi
modelinin əsas dayaqlarından birinə çevrilmək potensialına
malikdir.
