Bakı. Trend:
“Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp Marşrutu”na (Trump Route
– TRIPP) investisiyalar türk regionunda iqtisadi inteqrasiyanın
güclənməsinə töhfə verə bilər.
Bunu Trend-ə özəl
müsahibəsində Türk İnvestisiya Fondunun baş direktoru Ramil Babayev
bildirib.
“Biz fəaliyyətimizi üzv dövlətlərimizin, o cümlədən Azərbaycan
və digər türk ölkələrinin prioritetlərinə uyğun şəkildə qururuq. Ən
strateji əhəmiyyətə malik təşəbbüslərdən biri məhz TRIPP-dir. Bu
dəhliz kritik əhəmiyyət daşıyır, çünki Mərkəzi Asiyadan Türkiyə
üzərindən Avropaya birbaşa çıxışı təmin edir. Bu marşruta
investisiya qoymaqla nəqliyyat xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə
azalda, ölkələrimiz arasında ticarət həcmini artıra və türk
dünyasında iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirə bilərik”, – deyə o
qeyd edib.
Babayev vurğulayıb ki, Azərbaycan üçün Qarabağ prioritet olaraq
qalır. Onun sözlərinə görə, Qarabağda regionun inkişafını və
iqtisadi artımı stimullaşdıra biləcək bir sıra bank baxımından
cəlbedici sektorlar və layihələr mövcuddur.
Bundan əlavə, o bildirib ki, Fond ölkənin enerji təhlükəsizliyi
sahəsində layihələri araşdırır ki, regionda sabit və dayanıqlı
enerji axınları təmin olunsun. Gömrük sisteminin
rəqəmsallaşdırılması da TIF-in fəaliyyətində əsas istiqamətlərdən
biridir, çünki bu, ticarət proseslərinin optimallaşdırılmasına,
“dar boğazların” aradan qaldırılmasına və regionda əlaqəliliyin
artırılmasına imkan verəcək.
“Bu təşəbbüslər vasitəsilə biz konkret nəticələrə nail olmağı
hədəfləyirik: ticarətin artırılması, infrastrukturun
yaxşılaşdırılması, innovasiyaların təşviqi və eyni zamanda üzv
dövlətlərimizin uzunmüddətli strateji məqsədlərinin dəstəklənməsi”,
– deyə Babayev vurğulayıb.
TIF-in daha geniş rolu barədə danışan Babayev qeyd edib ki, Türk
İnvestisiya Fondu davamlı iqtisadi artım nümayiş etdirən türk
dünyasının iqtisadi inteqrasiyasına yönəlmiş unikal maliyyə
institutudur.
“Türk İnvestisiya Fondu sadəcə yeni bir təşkilat deyil. Bu,
regionumuzun gələcəyini necə quracağında fundamental bir dönüş
nöqtəsidir və bu da bizim şüarımızda öz əksini tapır: ‘İnteqrasiya
olunmuş türk rifahı’ (Integrated Turkic Prosperity)”, – deyə o
bildirib.
Baş direktor əlavə edib ki, dayanıqlı inteqrasiya prosesləri
təkcə sosial-siyasi uzlaşma deyil, həm də möhkəm iqtisadi
əlaqələrin qurulmasını tələb edir. Bu isə sonradan kapital
axınlarında, daxili və regional investisiyalarda, ticarətin
artımında, əlaqəliliyin və milli və regional səviyyələrdə
əlaqələndirmənin yaxşılaşmasında, eləcə də dayanıqlı inkişaf
məqsədlərinə nail olunmasında özünü göstərir.
“Türk İnvestisiya Fondu məhz bu prosesləri sürətləndirmək üçün
yaradılıb. Əlaqəlilik və türkdaxili ticarətin inkişafı
fəaliyyətimizin əsas istiqamətlərindəndir, çünki bunlar daha güclü
iqtisadiyyatların formalaşması və dərin iqtisadi inteqrasiyanın
əldə olunması üçün zəruridir. Məqsədimiz ticarətin
genişləndirilməsi, əlaqəliliyin yaxşılaşdırılması və transsərhəd
investisiyaların artırılması yolu ilə üzv dövlətlər arasında
iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsini dəstəkləməkdir. Biz türk
dünyasında prioritet layihələri irəli aparır, institutun
yaradılması mərhələsindən onun operativ fəaliyyət mərhələsinə
keçirik və yaxın zamanda resursların bölüşdürülməsinə
başlayacağıq”, – deyə Babayev qeyd edib.
O vurğulayıb ki, TIF mövcud milli və beynəlxalq maliyyə
mexanizmlərini əvəz etmək üçün yox, onları tamamlamaq üçün
yaradılıb.
“Əminik ki, üzv dövlətlərin dəstəyi, yüksək peşəkarlığa malik
institusional baza və düşünülmüş bank baxımından cəlbedicilik
strategiyası sayəsində Fond dövlət və özəl investorlar, beynəlxalq
maliyyə institutları üçün etibarlı tərəfdaşa çevriləcək, kapital
axınlarının artımını təmin edəcək və regionumuzun böyük inkişaf
potensialını üzə çıxaracaq”, – deyə baş direktor bildirib.
Babayev əlavə edib ki, 2025-ci ildə TIF öz siyasi-hüquqi
çərçivələrini təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Fondun əsas sənədi
olan investisiya siyasəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır və bütün üzv
dövlətlərin müxtəlif investisiya ehtiyaclarını və iqtisadi
xüsusiyyətlərini nəzərə almaq məqsədilə hazırlanıb.
“İnvestisiya strategiyası və əməliyyatların başlanması
yaxınlarda Bişkekdə keçirilən illik iclasda İdarə Heyəti tərəfindən
təsdiqlənib. İndi TIF-in investisiya siyasəti investisiya
qoyduğumuz və dəstək verdiyimiz sektorların və layihələrin müəyyən
edilməsində əsas səmt göstərən rolunu oynayır”, – deyə o
bildirib.
Baş direktor qeyd edib ki, bölgələrarası əlaqəliliyi artırmaq,
türk regionunda və onun hüdudlarından kənarda ticarəti təşviq
etmək, həmçinin inklüziv inkişaf və kiçik və orta biznesi(KOS)
dəstəkləmək məqsədilə fiziki və rəqəmsal infrastrukturun inkişafına
yönəlmiş investisiya təklifləri çoxsəviyyəli qiymətləndirmə
prosesindən keçəcək. Bu proses həmçinin türk dünyasında “yaşıl”
iqtisadiyyatın, innovasiyaların və dayanıqlı inkişafın təşviqini
əhatə edəcək. Bundan əlavə, qiymətləndirmə çərçivəsində TIF-in
strateji məqsədlərinə uyğunluğun hərtərəfli yoxlanışı və təhlili
aparılacaq.
O həmçinin vurğulayıb ki, maliyyələşdirmə və ya investisiya ilə
bağlı hər bir qərar kontragent və konkret əməliyyat haqqında
məlumat, o cümlədən sektoral və ölkə konteksti, həssaslıq
qiymətləndirməsi, risklərin azaldılması tədbirləri və
razılaşdırılmış investisiya təklifinin hazırlanması nəzərə
alınmaqla diqqətlə nəzərdən keçiriləcək.
“Əvvəlki mərhələdə TIF qəsdən çevik və miqyaslana bilən maliyyə
sistemi yaradır. Məqsədimiz institut imkanları və bazarın
yetkinliyi artdıqca maliyyə alətlərinin tam spektri ilə işləməkdir.
Bu spektr, etibarlı inkişaf institutları ilə birgə maliyyələşdirmə
yolu ilə borc alətləri ilə başlayır və bank baxımından cəlbedici
investisiya portfelinin formalaşdırılmasının əsasını təşkil edir.
Zamanla daha mürəkkəb strukturlaşdırılmış kreditlər, hibrid
alətlər, risklərin birgə paylaşdırılması mexanizmləri və kredit
gücləndirilməsi, həmçinin layihələrin maliyyələşdirilməsi
tələblərinə uyğun digər investisiya formaları tətbiq ediləcək”, –
deyə o bildirib.
Babayev əlavə edib ki, institusional səriştə artdıqca
investisiya spektri genişlənəcək, burada xüsusi olaraq
innovasiyaları, məhsuldarlığın artımını və regional inteqrasiyanı
dəstəkləyən yüksək potensiala malik layihələr üçün səhmdar alətlər
də nəzərdə tutulur.
“Biz maliyyələşdirməyə 2026-cı ilin birinci rübünün sonundan
etibarən başlamağı planlaşdırırıq. Bu, bizim üçün çox vacib
qərardır, çünki Fondun yaradılma mərhələsindən əməli
maliyyələşdirmə mərhələsinə keçidini tərənnüm edir”, – deyə Babayev
vurğulayıb.
O qeyd edib ki, layihə portfelinin hazırlanması davam edir və
maliyyələşdirmə əməliyyat sisteminin 2026-cı ildə tətbiqindən sonra
başlayacaq. İlkin məsləhətləşmələr gələcək birgə maliyyələşdirmə
sazişlərinə hazırlıq məqsədilə bir sıra regional və beynəlxalq
maliyyə institutları ilə birgə şəkildə həyata keçirilib.
“Biz mərhələli yanaşmanı tətbiq edəcəyik. İlkin mərhələdə
sürətli və konkret nəticə verən aşağı riskli layihələrə diqqət
yetirəcəyik. Genişləndikcə daha iri və mürəkkəb layihələrə
keçəcəyik. Məqsədimiz 2030-cu ilə qədər tam formalaşmış investisiya
platformasına çevrilmək və regional iqtisadi əməkdaşlıq üçün
etibarlı dayaq olmaqdır”, – deyə o bildirib.
Babayev vurğulayıb ki, orta müddətli perspektivdə Fond üzv
dövlətləri qlobal bazarlarla birləşdirən nəqliyyat infrastrukturu
sahəsində investisiya imkanlarını araşdıracaq.
Fondun iştirak edə biləcəyi layihələr sırasında
Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu xəttini, Zəngəzur dəhlizini
(TRIPP), eləcə də Orta Dəhlizin imkanlarının yaxşılaşdırılmasına
yönəlmiş digər təşəbbüsləri görürük. Bu layihələr multimodal
nəqliyyata yatırımlar vasitəsilə regional rifahın artmasına töhfə
verir”, – deyə R. Babayev qeyd edib.
Baş direktor əlavə edib ki, TIF-in strateji məqsədlərindən biri
müasir texnologiyaları türkdilli regionun gündəlik həyatına
inteqrasiya etməkdir və bunun üçün IT, rəqəmsal və innovativ
layihələr dəstəklənir.
“Bizim məqsədimiz bu təşəbbüslər üçün əlverişli şərait yaratmaq,
rəqəmsal transformasiyanı və rəqabətqabiliyyətliliyi təşviq
etməkdir. Biz türkdilli texnoloji şirkətlərin qlobal rəqabət
qabiliyyətini artırmalarını dəstəkləyirik, onların böyüməsinə və
beynəlxalq bazarlarda uğur qazanmasına kömək edirik,” – deyə o
bildirib.
Babayev vurğulayıb ki, Fondun əsas prioriteti əlaqəlilik, o
cümlədən rəqəmsal sahənin inkişafıdır. Fond üzv dövlətlərin
sakinləri və bizneslərinin müasir rəqəmsal infrastruktura və
texnologiyalardan istifadə edə bilməsini təmin etməyə çalışır.
Gömrük rəqəmsallaşması, elektron ticarət və sərhədlərarası
innovativ layihələr kimi rəqəmsal vasitələrin dəstəklənməsi
iqtisadiyyatın rəqabətədavamlılığının qorunmasına kömək edəcək və
onun daha da inkişafı üçün imkanlar yaradacaq.
“Anlamaq lazımdır ki, innovasiyalar və müasir texnologiyalar
olmadan fiziki infrastrukturun inkişafı regional məqsədlərimizə
çatmaq üçün kifayət qədər təsir göstərməyəcək. Məsələn, 2024-cü
ildə qlobal siyasi dinamikanın dəyişməsindən sonra Transxəzər
Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TBNM) üzrə yük daşımalarının həcmi
62% artaraq 4,5 milyon tona çatdı. Dünya Bankının 2023-cü ilin
noyabrına olan məlumatlarına görə, müvafiq investisiya səviyyəsi
qorunarsa, bu həcmin 2030-cu ilə qədər təxminən üç dəfəyə – 11
milyon tona qədər artması mümkündür,” – deyə o bildirib.
Babayev qeyd edib ki, Orta Dəhliz yalnız qlobal ticarət
yollarının çevikliyinin artırılması üçün deyil, həm də Qazaxıstan,
Azərbaycan və Türkiyə kimi regional ölkələr arasında tərəfdaşlığın
inkişafı üçün vacib marşrut halına gəlib.
“TIF üzv dövlətləri əlaqəliliyin inkişafına fokuslanıb, lakin
proseslərin, gömrüyün və bütün əlaqəli infrastrukturların
rəqəmsallaşdırılmasını da fəal şəkildə irəlilətmək lazımdır.
Texnoloji innovasiyaların və rəqəmsal transformasiyanın inkişafı
TIF-in əsas prioritetidir. Türkdilli regionda müasir
texnologiyaların tətbiqi təşəbbüsümüz strateji önəm kəsb edəcək:
rəqəmsal maliyyə əlçatanlığının gücləndirilməsindən və rəqəmsal
iqtisadiyyatların artımının təşviqindən tutmuş elektron hökumət
xidmətlərinə və rəqəmsal ticarət platformalarına çıxışın
genişləndirilməsinə qədər, prosesləri daha səmərəli və əlçatan
edəcək,” – deyə o bildirib.
Bundan əlavə, Fondun nizamnamə kapitalının artırılması
planlarından danışarkən Babayev qeyd edib ki, TIF-in hazırkı
təsdiqlənmiş kapitalı 600 milyon dollar təşkil edir və onun daha da
artırılması nəzərdə tutulur.
“Üzv dövlətlərimiz möhkəm öhdəliklər götürüblər və bu təməl
üzərində digər iştirakçılarla tərəfdaşlıq vasitəsilə resurslarımızı
genişləndirəcəyik. Qarşıdakı beş il ərzində, dayanıqlı layihə
portfeli formalaşdırıldıqdan sonra kapitalımızı pay iştirakının
artırılması və beynəlxalq maliyyə bazarlarına çıxış hesabına
genişləndirməyi planlaşdırırıq. Resurslarımızın möhkəmlənməsi bizə
daha iri strateji layihələrin birgə maliyyələşdirilməsinə və
investorların cəlb edilməsi üçün yeni imkanların yaradılmasına
şərait yaradacaq. Kapitalımızın gözlənilən artımı ilə kreditləşmə
və investisiya imkanlarımız əhəmiyyətli dərəcədə genişlənəcək”, –
deyə o bildirib.
Babayev əlavə edib ki, Fondun kapitalı artdıqca onun kredit və
investisiya imkanları da əhəmiyyətli dərəcədə artacaq.
“Növbəti on il ərzində sərhədlərarası ticarətin artmasını,
investisiyaların çoxalmasını və türkdilli regionda əlaqəliliyin
yaxşılaşmasını gözləyirik. TIF bu prosesdə fəal iştirak edəcək,
beynəlxalq tərəfdaşları səfərbər edəcək, iri layihələri
maliyyələşdirəcək və üzv dövlətlərin qlobal rəqabət qabiliyyətini
gücləndirməsinə kömək edəcək. Biz beynəlxalq maliyyə institutları,
hökumətlər və özəl investorlarla tərəfdaşlıqlar qururuq. Məqsədimiz
fond kapitalından istifadə edərək layihələr üçün əlavə vəsait cəlb
etmək, tərəfdaşlar üçün riskləri azaltmaq və prioritet sahələrə
yeni investisiyaların cəlb edilməsini təmin etməkdir,” – deyə o
vurğulayıb.
