Yaxın Şərq fevralın 28-dən başlayaraq yenidən müharibə meydanına çevrilib. ABŞ və İsrail qüvvələrinin İrana hava zərbələri ilə başlayan qarşıdurma artıq bütün qonşu ölkələrin də hava zərbələrinə məruz qalmasına yol açıb. Hadisələr zamanı rəsmi hərbi blok mövcud olmasa da, Tehran uzun illər ərzində formalaşdırdığı siyasi, hərbi və ideoloji şəbəkə vasitəsilə özünə yaxın tərəfdaşlar sistemi yaratdığını görmək olar.
Modern.az İranın dost adlandırdığı əsas ölkə və qüvvələri ümumi şəkildə təqdim edir.
Livan və “Hizbullah”
Livan İranın regiondakı əsas dayaqlarından biri sayılır. Ölkədə siyasi vəziyyət mürəkkəb olsa da, Tehrana yaxınlığı ilə tanınan “Hizbullah” hərəkatı Livanın təhlükəsizlik və siyasi sistemində ciddi təsirə malikdir. Bu təşkilat uzun illərdir İran tərəfindən maliyyə, hərbi və logistika baxımından dəstəklənir və Tehran üçün İsrailə qarşı əsas regional rıçaqlardan biri hesab olunur.
İraq və şiə silahlı qrupları
İraq ABŞ qoşunlarının çıxarılmasından sonra İranın təsir dairəsinin gücləndiyi ölkələrdən biri kimi göstərilir. İraqda fəaliyyət göstərən bir sıra şiə silahlı dəstələri Tehranla yaxın əlaqələrə malikdir və bu qüvvələr İranın regiondakı strateji dərinliyinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Türkiyə ilə mürəkkəb yaxınlaşma
Türkiyə ilə İran arasında münasibətlər ziddiyyətli olsa da, son illər müəyyən məsələlərdə yaxınlaşma müşahidə olunub. Prezident Recep Tayyip Erdoğan dövründə Ankara və Tehran bəzi regional mövzularda əməkdaşlıq etsə də, bu münasibətlər daha çox praqmatik xarakter daşıyır.
Fələstin və HƏMAS
Qəzza zolağına nəzarət edən HƏMAS hərəkatı da İranın dəstək verdiyi qüvvələr sırasındadır. Təşkilatın İran tərəfindən maliyyələşdirildiyi, silah və təlim dəstəyi aldığı barədə beynəlxalq mediada çoxsaylı məlumatlar yayılıb. Bununla belə, HƏMAS sünni ideologiyasına bağlıdır, İran isə şiə dövləti olduğundan tərəflər arasında münasibətlər daha çox İsrailə qarşı ortaq mövqeyə əsaslanan taktiki əməkdaşlıq kimi qiymətləndirilir.
Oman və Körfəz balansı
Oman regionda İranla sabit və nisbətən müsbət münasibətlər saxlayan nadir ərəb ölkələrindən biri hesab olunur. Oman uzun müddətdir ki, Tehranla Qərb arasında vasitəçilik rolunda çıxış edib və iqtisadi-maliyyə əlaqələri qoruyub saxlayıb. Amma İranın son zərbələri onun körfəz ölkələri ilə münasibətlərinə ciddi problem gətirib.
Uzaq müttəfiq: Şimali Koreya
Şimali Koreya də İranla yaxın münasibətlərə malik ölkələr kimi göstərilir. Şimali Koreya ilə isə daha çox hərbi-texniki əməkdaşlıq müzakirə mövzusu olub. Beynəlxalq hesabatlarda İranla Pxenyan arasında raket və hərbi texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq iddiaları yer alıb.
Rusiya və Çin faktoru
Rusiya və Çin İran üçün mühüm tərəfdaşlar hesab olunsa da, bu münasibətlər daha çox geosiyasi və iqtisadi maraqlara əsaslanır. Ekspertlərin fikrincə, hər iki ölkə İranla əməkdaşlıq etsə də, klassik hərbi müttəfiqlik modeli mövcud deyil və tərəflər daha çox praqmatik yanaşma sərgiləyirlər.
Ümumi mənzərə
Beləliklə, İranın “dostları” anlayışı əsasən regional silahlı qruplar, siyasi müttəfiqlər və ABŞ-a qarşı ortaq mövqedə olan dövlətlərdən ibarətdir. Bununla yanaşı, bir çox münasibətlər ideoloji deyil, daha çox taktiki və geosiyasi maraqlar üzərində qurulub.
Mümkün genişmiqyaslı münaqişə halında isə bu əlaqələrin hansı səviyyədə real hərbi və siyasi dəstəyə çevriləcəyi beynəlxalq şəraitdən və tərəflərin maraqlar balansından asılı olacaq.
