Bakı. Trend:
2025-ci ildə “Curiosity” özüyeriyən kosmik aparatı Mars
planetinin qədim lil süxurlarında uzun zəncirli üzvi molekullar —
alkanlar aşkar edib. Onların konsentrasiyası cəmi 30–50 milyardda
hissə təşkil edirdi ki, bu da özlüyündə sensasiya kimi görünmürdü.
Lakin yeni tədqiqat bu məlumatlara fərqli baxış təklif edir.
Trend xarici KİV-ə
istinadən xəbər verir ki, elmi araşdırma “Astrobiology” jurnalında
dərc olunub.
Aleksandr Pavlovun rəhbərliyi ilə NASA “Goddard Space Flight
Center”in komandası süxurda ilkin olaraq nə qədər üzvi maddə ola
biləcəyini (milyonlarla il davam edən kosmik şüalanmanın onun böyük
hissəsini məhv etməsindən əvvəl) qiymətləndirməyə çalışıb.
Söhbət Marsın səthində təxminən 80 milyon il qalmış “Cumberland”
argillitindən (Cumberland mudstone) gedir. Bu müddət ərzində
intensiv radiasiya üzvi birləşmələri tədricən parçalamalı idi.
Tədqiqatçılar ionlaşdırıcı şüalanmanın təsiri altında
molekulların dağılması — radioliz üzrə laboratoriya
eksperimentlərinin məlumatlarından istifadə edərək alkanların
sələflərinin mümkün ilkin konsentrasiyasını hesablayıblar. Bu,
hazırda qeydə alınan səviyyədən bir neçə dərəcə yüksəkdir.
Xüsusi maraq doğuran məqam ondan ibarətdir ki, aşkar edilmiş
alkanlar uzun zəncirli yağ turşularının fraqmentləri ola bilər. Yer
üzündə bu cür birləşmələr əhəmiyyətli dərəcədə lakin yalnız bioloji
mənbələrlə məhdudlaşmamaq şərti ilə — bioloji aktivliklə
əlaqələndirilir.
Alimlər üzvi maddələrin mümkün qeyri-bioloji mənbələrini də
təhlil ediblər: planetlərarası toz və meteoritlərlə daşınma,
atmosfer üzvi dumanının çökməsi, hidrotermal proseslər və
serpentinləşmə reaksiyaları. Lakin onların hesablamalarına görə, bu
mexanizmlər hətta birlikdə belə ehtimal edilən bu qədər yüksək
ilkin konsentrasiyanı izah etmək iqtidarında deyil.
