Bakı. Trend:
Azərbaycan ilə İsrail arasında münasibətlər postsovet məkanında
nadir və özünəməxsus strateji tərəfdaşlıq nümunələrindən biri hesab
olunur. Coğrafi baxımdan bir-birindən uzaqda yerləşən, fərqli
mədəni və dini mühitlərə malik olan bu iki ölkəni birləşdirən əsas
faktorlar praqmatik maraqlar, qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli
əməkdaşlıq strategiyasıdır. Son illərdə münasibətlərin həm siyasi,
həm iqtisadi, həm də hərbi-texniki sahələrdə dərinləşməsi
tərəflərin bu əlaqələri sırf taktiki deyil, strateji səviyyədə
qurduğunu göstərir.
Bunu Trend-ə
açıqlamasında politoloq Azər Qarayev deyib.
“2026-cı il yanvarın 26-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
İlham Əliyevin İsrail Dövlətinin xarici işlər naziri Gideon Saarı
qəbul etməsi də məhz bu xəttin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Görüş zamanı bir neçə gün əvvəl Davosda Azərbaycan və İsrail
prezidentləri arasında baş tutmuş görüşün məmnunluqla xatırlanması,
ikitərəfli gündəliyin geniş spektrini əhatə edən məsələlərin
müzakirəsi, münasibətlərin institusional səviyyədə
möhkəmləndirildiyini göstərən mühüm diplomatik siqnaldır.
Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin əsas sütunlarından biri siyasi
sahədə formalaşmış qarşılıqlı etimaddır. Azərbaycan müstəqillik
qazandıqdan sonra İsrail bu ölkənin suverenliyini tanıyan ilk
dövlətlərdən biri olub. Tərəflər arasında rəsmi diplomatik
münasibətlər 1992-ci ildə qurulub və bu tarixdən etibarən əlaqələr
yüksələn xətt üzrə inkişaf edib”, – o bildirib.
Onun sözlərinə görə, İsrail Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü açıq
şəkildə dəstəkləyən dövlətlər sırasındadır. Xüsusilə 44 günlük
Vətən müharibəsi zamanı İsrailin rəsmi mövqeyi və əvvəlki illərdə
göstərilən siyasi dəstək Bakıda yüksək qiymətləndirilib. Bununla
yanaşı, Azərbaycan da Yaxın Şərq məsələlərində balanslı, praqmatik
və prinsipial mövqe nümayiş etdirərək İsraillə münasibətləri
regiondakı geosiyasi risklər fonunda qoruyub saxlayıb. Prezident
İlham Əliyev – Gideon Saar görüşü, bir neçə gün öncə isə iki
ölkənin prezidentlərinin görüşü də bu siyasi dialoqun davamlı
xarakter daşıdığını təsdiqləyir”, – o bildirib.
A.Qarayev qeyd edib ki, Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin ən
real və praktik sahələrindən biri iqtisadiyyatdır.
“İsrail uzun illərdir Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından
biri olaraq qalır. Xüsusilə enerji sektoru bu əməkdaşlığın əsas
dayağıdır. İsrailin neft tələbatının əhəmiyyətli hissəsi məhz
Azərbaycan nefti hesabına ödənilir. Bu fakt təkcə iqtisadi deyil,
həm də strateji enerji təhlükəsizliyi kontekstində mühüm əhəmiyyət
daşıyır. Digər tərəfdən, İsrail Azərbaycana yüksək texnologiyalar,
kənd təsərrüfatı innovasiyaları, su resurslarının idarə olunması
sahəsində qabaqcıl təcrübə təqdim edir. Su qıtlığı şəraitində
inkişaf etmiş İsrail texnologiyalarının Azərbaycan üçün xüsusilə
aktual olduğu danılmazdır. Damcılı suvarma sistemləri, ağıllı kənd
təsərrüfatı modelləri və rəqəmsal idarəetmə mexanizmləri bu sahədə
əməkdaşlığın perspektiv istiqamətləridir. Gideon Saarın səfər
zamanı böyük biznes və işgüzar dairələrin nümayəndələri ilə
birlikdə Bakıya gəlməsi və Azərbaycan-İsrail biznes forumunun
keçirilməsi iqtisadi əlaqələrin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Bu, artıq münasibətlərin yalnız dövlət səviyyəsində deyil, özəl
sektorlar arasında da dərinləşdiyini göstərən mühüm göstəricidir”,
– o bildirib.
Politoloq vurğulayıb ki, Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin ən
həssas, lakin eyni zamanda ən strateji sahələrindən biri
hərbi-texniki əməkdaşlıqdır.
“İsrail uzun illərdir Azərbaycan üçün əsas silah və hərbi
texnologiya tədarükçülərindən biridir. Pilotsuz uçuş aparatları
(PUA), kəşfiyyat sistemləri, elektron müharibə vasitələri və digər
yüksək texnoloji hərbi məhsullar Azərbaycan ordusunun
modernləşməsində mühüm rol oynayıb. Xüsusilə 2020-ci il Vətən
müharibəsində İsrail istehsalı olan texnologiyaların effektivliyi
bu əməkdaşlığın real nəticələrini ortaya qoydu. Bu fakt
Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin yalnız diplomatik və iqtisadi
deyil, eyni zamanda real təhlükəsizlik arxitekturasına
əsaslandığını göstərir. İsrail üçün də Azərbaycan strateji
tərəfdaşdır. Cənubi Qafqazda sabit, proqnozlaşdırılan və müstəqil
xarici siyasət yürüdən Azərbaycan İsrailin regional maraqları
baxımından etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu mənada tərəflərin
təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı qarşılıqlı maraqlara əsaslanır.
Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin unikal cəhətlərindən biri də
humanitar və ictimai müstəvidə formalaşmış müsbət fondur.
Azərbaycanda yaşayan yəhudi icması tarixən dövlət tərəfindən
qorunub, onların dini, mədəni və ictimai fəaliyyətləri üçün bütün
şərait yaradılıb. Quba yəhudiləri, Bakı yəhudi icması və digər
icmalar Azərbaycanın multikultural modelinin real nümunələridir.
Gideon Saarın Prezident İlham Əliyevə məhz bu məsələyə görə
təşəkkür etməsi təsadüfi deyil. İsrail üçün dünyanın müxtəlif
ölkələrində yəhudi icmalarının təhlükəsizliyi və rifahı xüsusi
həssas mövzudur. Azərbaycanın bu sahədə nümunəvi ölkə kimi
göstərilməsi ikitərəfli münasibətlərə əlavə mənəvi və siyasi dəyər
qatır”, – Azər Qarayev bildirib.
O qeyd edib ki, bu faktor həm də Azərbaycanın beynəlxalq imicinə
müsbət təsir göstərir. Multikulturalizm, dini tolerantlıq və etnik
müxtəliflik sahəsində real təcrübə təqdim edən Azərbaycan İsrail
kimi dövlətlə münasibətlərdə bu dəyərləri siyasi kapitala çevirə
bilib.
“Son illərdə Azərbaycan-İsrail gündəliyində yeni istiqamət kimi
süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar ön plana çıxır. İsrail bu
sahədə qlobal liderlərdən biri hesab olunur. Startap ekosistemi,
hərbi və mülki texnologiyaların sintezi, rəqəmsal innovasiyalar
İsrail iqtisadiyyatının əsas dayaqlarındandır. Azərbaycan isə öz
növbəsində rəqəmsal transformasiya, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd”
konsepsiyalarını dövlət siyasətinin prioritetinə çevirib. Qarabağ
və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr bu istiqamətdə real
platforma rolunu oynaya bilər. İsrail texnologiyalarının bu
bölgələrdə tətbiqi əməkdaşlığa yeni strateji məzmun qazandıra
bilər. Ümumilikdə, Azərbaycan–İsrail münasibətləri ideoloji
yaxınlıqdan daha çox praqmatik maraqlara, qarşılıqlı faydaya və
uzunmüddətli strateji düşüncəyə əsaslanır. Bu münasibətlərdə
emosional ritorikadan çox, real nəticələr və konkret layihələr ön
plandadır. Məhz bu səbəbdən tərəflər arasında əlaqələr regional
böhranlardan və geosiyasi dalğalanmalardan nisbətən az təsirlənir”,
– o bildirib.
Politoloq vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyev ilə Gideon Saar
arasında keçirilən görüş bir daha göstərdi ki, bu münasibətlər
təsadüfi deyil, sistemli və planlı xarakter daşıyır.
“Siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, hərbi tərəfdaşlıq və
humanitar əlaqələrin sintezi Azərbaycan-İsrail münasibətlərini
Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq kontekstində xüsusi strateji modelə
çevirir. Bu modelin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, ideoloji
bloklaşmaya deyil, qarşılıqlı maraqların balansına söykənir. Məhz
buna görə də Azərbaycan-İsrail tərəfdaşlığı təkcə ikitərəfli
münasibət deyil, həm də regionda sabitlik və təhlükəsizlik
baxımından mühüm geosiyasi faktora çevrilməkdədir”, – A.Qarayev
əlavə edib.
